Autorką artykułu jest Ula Borucińska – nasza nowa wolontariuszka i studentka ostatniego roku kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Jako przyszła lekarka, szczególną uwagę poświęca profilaktyce i promocji zdrowego stylu życia. Prywatnie pasjonatka podróży i odkrywania nowych kultur. Obecnie jako wolontariuszka wspiera działania Fundacji, z zaangażowaniem uczestnicząc w inicjatywach, które realnie wpływają na życie innych.

Zapraszamy do lektury jej artykułu, w którym dzieli się swoją wiedzą i spojrzeniem na profilaktykę.

Czas na profilaktykę!

Badania profilaktyczne to kluczowy element dbania o zdrowie i życia w dobrej kondycji przez długie lata. Ich głównym celem jest wczesne wykrywanie chorób, zanim pojawią się objawy — co znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Regularne kontrole pozwalają monitorować stan organizmu, zapobiegać rozwojowi wielu schorzeń oraz świadomie dbać o swoje zdrowie. W Polsce wiele badań profilaktycznych jest dostępnych bezpłatnie w ramach NFZ — wystarczy zgłosić się do lekarza rodzinnego lub skorzystać z programów profilaktycznych oferowanych przez przychodnie i placówki medyczne. Śmiało zapytaj o nie swojego lekarza rodzinnego. Nie czekaj na pierwsze symptomy — profilaktyka to inwestycja w Twoje zdrowie!

System ochrony zdrowia w Polsce oferuje szeroki wachlarz bezpłatnych badań profilaktycznych. Zacznijmy od najbardziej podstawowych.

Może wydawać się bardzo błahe, ale podczas rutynowej wizyty lekarz osłucha serce, płuca, obejrzy skórę (ewentualne niepokojące znamiona skórne czy wykwity), zbada węzły chłonne ( powiększone, zbite w pakiety węzły chłonne są objawem alarmującym!). Warto dać lekarzowi zbadać brzuch, gdyż dzięki prostemu badaniu palpacyjnemu można wykryć m.in powiększoną śledzionę czy wątrobę.

Regularne badanie fizykalne, nawet bez konkretnych dolegliwości, pozwala lekarzowi wcześniej zauważyć niepokojące sygnały i skierować pacjenta na dalsze badania. To prosty, szybki i bezbolesny sposób na „trzymanie ręki na pulsie” swojego zdrowia.

Morfologia krwi ocenia m.in. poziom czerwonych i białych krwinek oraz płytek krwi, co może pomóc w rozpoznaniu stanów zapalnych, infekcji, anemii czy chorób hematologicznych. Z kolei badania biochemiczne, takie jak oznaczenie poziomu glukozy, kreatyniny, cholesterolu czy enzymów wątrobowych, umożliwiają ocenę gospodarki metabolicznej i wydolności narządów. Proste i szybkie badanie, które może Twojemu lekarzowi pokazać więcej niż myślisz. Wykonaj morfologię (najlepiej z rozmazem) przynajmniej raz w roku. Badanie to pozwala ocenić funkcję wątroby (ASPAT, ALAT, GGTP, bilirubina), nerek (mocznik, kreatynina) oraz gospodarki lipidowej (cholesterol całkowity, LDL- tzw “zły cholesterol”, HDL, TG).

Warto również regularnie oceniać poziomy podstawowych elektrolitów (Na, K). W zależności od wieku, płci i obciążeń rodzinnych lekarz może również zalecić inne badania, np. TSH (hormon tarczycy), amylazę (trzustka), czy CRP (marker stanu zapalnego).

Badanie poziomu glukozy powinno być przeprowadzone na czczo, po 8-12h po ostatnim posiłku! Przed badaniem, ze względu na możliwość zafałszowania wyników, nie pij kawy, herbaty, nie żuj gumy ani nie pal papierosów! Warto też unikać intensywnego wysiłku fizycznego i stresu rano przed badaniem, gdyż mogą podnieść poziom glukozy.

Badanie glukozy wykonuj RAZ na 3 LATA jeżeli jesteś osobą powyżej 45 roku życia, natomiast jeżeli występują u Ciebie następujące czynniki ryzyka, wykonaj je RAZ DO ROKU:

-nadwaga, otyłość

-cukrzyca w rodzinie

-niska aktywność fizyczna

-stan przedcukrzycowy (który lekarz rozpozna Ci dzięki oznaczeniu glukozy na czczo bądź doustnego testu obciążenia glukozą)

-przebyta cukrzyca ciążowa

– nadciśnienie tętnicze (>140/90 mmHg)

-urodzenie dziecka o masie >4kg

– PCOS- zespół policystycznych jajników

-choroba sercowo-naczyniowa

Pamiętaj też o badaniu ogólnym moczu, które może wykryć białkomocz, wskazujący na patologię nerek, glukozę w moczu, czy krwinkomocz, który może sugerować patologie w obrębie pęcherza moczowego czy wyższych pięter układu moczowego.

Pomiar ciśnienia tętniczego

Nadciśnienie tętnicze jest schorzeniem, z którym zmaga się aż 10 mln Polaków. Nie boli, często na początku nie daje objawów, ale jest bardzo poważne w skutkach! Nieleczone nadciśnienie tętnicze może objawiać się bólami głowy, dusznością, zaburzeniami widzenia i kołataniem serca. Możesz mu skutecznie zapobiec prowadząc aktywny tryb życia (min 150 min aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności w tygodniu), ograniczając tłuszcze trans oraz sól do 5g na dzień. Mierz ciśnienie regularnie, po ok 5 minutowym odpoczynku, przed posiłkiem i przyjęciem leków. 30 minut przed pomiarem nie pij kawy, a ramię, na którym mierzysz ciśnienie powinno być wolne od uciskającej odzieży oraz znajdować się na poziomie serca. Zapisz pomiary domowe i przekaż je swojemu lekarzowi.

Wizyta stomatologiczna

Zdrowie jamy ustnej to coś znacznie więcej niż tylko estetyczny uśmiech. Stan zębów, dziąseł i śluzówki może mieć realny wpływ na zdrowie całego organizmu. Zaniedbane choroby jamy ustnej mogą prowadzić nie tylko do bólu i problemów z jedzeniem czy mową, ale też do poważniejszych konsekwencji, takich jak infekcje ogólnoustrojowe, choroby serca, a nawet cukrzyca. Wizyty kontrolne u dentysty – najlepiej co 6–12 miesięcy – pozwalają wcześnie wykryć i leczyć zmiany, zanim staną się poważnym problemem. Stomatolog nie tylko sprawdza stan uzębienia, ale także ocenia kondycję dziąseł, śluzówki i przyzębia. Regularne kontrole to szansa na zachowanie pełnego uzębienia do późnego wieku i uniknięcie bolesnych oraz kosztownych zabiegów. Podczas wizyty dentysta może zauważyć:

Kontrola dermatoskopowa znamion

Badanie znamion, szczególnie dermatoskopowe, to jedno z najważniejszych działań profilaktycznych w zakresie onkologii skóry. Wczesne wykrycie zmian nowotworowych, takich jak czerniak, znacząco zwiększa szansę na całkowite wyleczenie. Niestety, wiele osób zgłasza się do dermatologa dopiero wtedy, gdy zmiana jest już zaawansowana. Tymczasem regularna kontrola pozwala wykryć niepokojące znamiona na bardzo wczesnym etapie.

Jak często należy badać znamiona?

Dermatoskopia to bezbolesne i nieinwazyjne badanie wykonywane przez dermatologa przy użyciu specjalnego urządzenia – dermatoskopu, który pozwala na ocenę struktury zmiany w powiększeniu i z odpowiednim oświetleniem.

Co powinno Cię zaniepokoić?

Zwróć uwagę na tzw. regułę ABCDE, która pomaga ocenić ryzyko nowotworowe:

Kolonoskopia

Czy wiesz, że rak jelita grubego jest trzecim najczęstszym nowotworem zarówno u kobiet jak u mężczyzn w Polsce?

Kolonoskopia to badanie endoskopowe jelita grubego, które polega na wprowadzeniu przez odbyt giętkiego przewodu zakończonego kamerą (kolonoskopu). Umożliwia ono dokładne obejrzenie wnętrza jelita grubego na całej jego długości i ocenę błony śluzowej w czasie rzeczywistym i wczesne wykrycie nieprawidłowości. Od 2012 roku w ramach Programu Badań Przesiewowych wysyłane są imienne, jednokrotne zaproszenia na kolonoskopię do osób w wieku 55-64 lata. Zaproszenie jest imienne i nie może być przekazane innej osobie. Zaproszenie zawiera proponowaną datę badania. Istnieje możliwość zmiany terminu. Z badania można zrezygnować w dowolnym momencie. Jeżeli zauważyłeś niżej wymienione objawy, koniecznie zgłoś je swojemu lekarzowi:

Cytologia i mammografia

Teraz coś dla Pań! Cytologia to bezbolesne badanie polegające na pobraniu komórek z tarczy i kanału szyjki macicy w celu wykrycia zmian nowotworowych, zapalnych lub innych nieprawidłowości. Jest to ważne badanie profilaktyczne, które pozwala na wczesne wykrycie raka szyjki macicy. Warto udać się do lekarza ginekologa, wykonującego cytologię na podłożu płynnym tzw LBC. Dodatkowo podczas wizyty lekarz wykona badanie przez pochwę oraz USG, które pozwoli kompleksowo ocenić stan macicy, jajników i jajowodów. Jeżeli zaobserwujesz u siebie krwawienie międzymiesiączkowe, nietypowe zmiany w wydzielinie pochwowej, ból miednicy czy podczas stosunku płciowego, koniecznie zgłoś się do swojego ginekologa! Częstotliwość: zaleca się badanie co 3 lata. Jeżeli wykonałaś badanie cytologiczne wraz z badaniem HPV możesz je powtórzyć za 5 lat. Będąc w grupie wyższego ryzyka ( zakażenie wirusem HIV, typami onkogennymi wirusa HPV bądź przyjmując leki immunosupresyjne) wykonuj cytologię raz do ROKU.

Mammografia to badanie radiologiczne piersi, które pozwala na wykrycie zmian, zanim staną się wyczuwalne podczas samobadania lub badania lekarskiego. To kluczowe narzędzie w profilaktyce raka piersi.Wykonaj badanie, jeżeli skończyłaś 45 rok życia. Badaj się regularnie co 2 LATA. Nie zapomnij o samobadaniu piersi raz w miesiącu pomiędzy 6 a 9 dniem cyklu. Jeżeli nie jesteś pewna, jak dokładnie wykonać takie badanie, poproś o krótką instrukcję Twojego lekarza rodzinnego. Jeżeli zauważysz następujące objawy, niezwłocznie zgłoś je swojemu lekarzowi:

Badanie dna oka- badanie okulistyczne

Badanie dna oka, czyli oftalmoskopia, jest jednym z ważniejszych badań w diagnostyce chorób oczu, w tym jaskry. Okulista ogląda dno oka, aby ocenić stan nerwu wzrokowego, naczyń krwionośnych siatkówki oraz obecność ewentualnych uszkodzeń.

Zalecana częstotliwość badań:

Osoby z cukrzycą typu 1 i 2 powinny badać się corocznie. Amerykańska Akademia Okulistyki zaleca indywidualne ustalanie częstotliwości badań, uwzględniając wiek, czynniki ryzyka i historię rodzinną. Jaskra prowadzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego. Niewykryta, może powodować trwałą i nieodwracalną utratę wzroku! Na początku może nie dawać żadnych objawów, dlatego regularne badania są tak ważne. Jednak w miarę postępu choroby mogą pojawić się następujące objawy: utrata widzenia peryferyjnego, ból oka, widzenia “halo” wokół źródeł światła, nieostre widzenie.

Bibliografia