Podziel się

Autorką artykułu jest Ula Borucińska – nasza wolontariuszka i studentka ostatniego roku kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Jako przyszła lekarka, szczególną uwagę poświęca profilaktyce i promocji zdrowego stylu życia. Prywatnie pasjonatka podróży i odkrywania nowych kultur. Obecnie jako wolontariuszka wspiera działania Fundacji, z zaangażowaniem uczestnicząc w inicjatywach, które realnie wpływają na życie innych.

POSTĘPOWANIE PRZEDSZPITALNE W NAJCZĘSTSZYCH STANACH NAGŁYCH

Stany nagłe, zagrażające życiu, mogą wystąpić w najmniej oczekiwanym momencie – w domu, na ulicy, w miejscu pracy czy podczas codziennych aktywności. Szybkie i właściwe postępowanie jeszcze przed przybyciem zespołu ratownictwa medycznego ma kluczowe znaczenie dla przeżycia poszkodowanego oraz ograniczenia potencjalnych powikłań. W artykule przedstawiono podstawowe zasady postępowania przedszpitalnego w najczęściej występujących stanach nagłych, takich jak hipoglikemia, nagłe zatrzymanie krążenia, udar mózgu czy reakcje anafilaktyczne. Celem opracowania jest zwiększenie świadomości i wiedzy na temat pierwszej pomocy, zarówno wśród pracowników ochrony zdrowia, jak i osób bez wykształcenia medycznego, które mogą być pierwszymi świadkami zdarzenia. Wiedza ta, choć nie zastępuje profesjonalnego szkolenia, może stanowić fundament skutecznego udzielenia pierwszej pomocy do czasu przybycia zespołu ratownictwa medycznego.

1. HIPOGLIKEMIA

 

Hipoglikemia, czyli obniżenie poziomu glukozy we krwi, definiowane jest jako stężenie glukozy <70mg/dl, niezależnie od występowania objawów klinicznych. Jest to najczęstsze ostre powikłanie cukrzycy! Przyczynami tego stanu mogą być nadmierny wysiłek fizyczny, opuszczenie posiłku, alkohol czy błędy w insulinoterapii. Jak rozpoznać, że poszkodowany ma hipoglikemię?

  • bladość
  • zimne poty
  • rozszerzone źrenice
  • lęk
  • drżenie rąk
  • tachykardia (szybkie bicie serca)
  • głód
  • zaburzenia świadomości
  • ból głowy
  • zawroty głowy
  • drgawki
  • zaburzenia widzenia, koncentracji

Jeżeli chory jest przytomny, może połykać, podaj niezwłocznie 15g glukozy doustnie (lub innych węglowodanów prostych), a po 15 minutach oznacz ponownie poziom glukozy we krwii. Jeżeli dalej utrzymuje się hipoglikemia, powtórz podanie glukozy. Żeby uniknąć ponownego epizodu hipoglikemii, należy też spożyć węglowodany złożone (np. kanapkę).

Jeżeli chory jest nieprzytomny, postępuj zgodnie z zasadami BLS (Basic Life Support) i zadzwoń po pomoc (999/112).

 

2.REAKCJA ANAFILAKTYCZNA

 

Anafilaksja to gwałtowna, potencjalnie śmiertelna reakcja nadwrażliwości organizmu, rozwijająca się najczęściej w ciągu kilku minut od kontaktu z alergenem. Do najczęstszych przyczyn należą: użądlenia przez owady błonkoskrzydłe (np. pszczoły, osy), spożycie określonych pokarmów (m.in. orzeszki ziemne, owoce morza, mleko, jaja), leki (np. antybiotyki beta-laktamowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne) oraz kontakt z lateksem. Objawy anafilaksji są różnorodne i mogą obejmować: nagłe zaczerwienienie skóry, pokrzywkę, obrzęk warg, języka lub gardła, duszność, świszczący oddech, spadek ciśnienia tętniczego, zawroty głowy, a w skrajnych przypadkach – utratę przytomności i zatrzymanie krążenia. Z uwagi na szybkość przebiegu i groźne następstwa, kluczowe znaczenie ma natychmiastowe rozpoznanie reakcji anafilaktycznej oraz szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania przedmedycznego.

Jak rozpoznać anafilaksję? Osoba poszkodowana będzie miała chłodną, bladą, spocona skórę, tachykardię. Mogą wystąpić zaburzenia świadomości, rumień, obrzęk w obrębie skóry oraz duszność, nudności i wymioty. CHARAKTERYSTYCZNE JEST SZYBKIE POJAWIENIE SIĘ OBJAWÓW I ICH GWAŁTOWNE NARASTANIE.

 

Ocena stanu poszkodowanego

  • Szybko oceń podstawowe funkcje życiowe: przytomność, drożność dróg oddechowych, oddech i krążenie.
  • Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny i nie oddycha – natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO) i wezwij pomoc.

Wezwanie pomocy

  • Jak najszybciej zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub 999, informując dyspozytora o podejrzeniu reakcji anafilaktycznej.

Podanie adrenaliny

  • Jeśli poszkodowany posiada przy sobie automatyczny wstrzykiwacz z adrenaliną (np. EpiPen), należy go natychmiast użyć – domięśniowo w przednio-boczną ⅓ środkową część uda. W razie braku poprawy objawów i długiego czasu oczekiwania na pogotowie – dawkę można powtórzyć po ok.5 minutach, jeśli dostępna jest druga ampułkostrzykawka.

Ułożenie poszkodowanego

  • Osobę przytomną, z zachowanym oddechem i krążeniem, należy ułożyć w pozycji leżącej z uniesionymi nogami (przeciw-wstrząsowej).

Monitorowanie stanu do czasu przyjazdu ZRM

  • Obserwuj stan poszkodowanego, utrzymuj kontakt werbalny, jeśli jest przytomny.

Unikanie kolejnego kontaktu z alergenem

  • Jeśli to możliwe, usuń źródło alergenu.
  • Nie podawaj poszkodowanemu nic doustnie.

3. DRGAWKI

Choć napady drgawek często kojarzone są z padaczką, mogą wystąpić również w przebiegu innych stanów nagłych, takich jak hipoglikemia, urazy głowy, wysoka gorączka (szczególnie u dzieci) czy zatrucia. Prawidłowe postępowanie świadka zdarzenia ma istotne znaczenie w minimalizowaniu ryzyka powikłań, a także w zapewnieniu bezpieczeństwa osobie poszkodowanej aż do momentu przybycia wykwalifikowanej pomocy medycznej.

W przypadku epizodu drgawek zachowaj spokój, zadzwoń na 112/999.

  • Nie wpadaj w panikę
  • Oceń bezpieczeństwo otoczenia – usuń niebezpieczne przedmioty, które mogłyby zranić osobę poszkodowaną (np. ostre krawędzie, meble, szkło).

 

Zabezpiecz poszkodowanego

  • Ułóż go delikatnie na boku, jeśli to możliwe – ułatwia to odpływ śliny i zmniejsza ryzyko zachłyśnięcia oraz zablokowania drożności dróg oddechowych przez język.
  • Jeśli nie da się go ułożyć (np. napad już trwa), nie powstrzymuj siłą drgawek.
  • Podłóż coś miękkiego pod głowę, aby zapobiec urazowi.

Nie wkładaj niczego do ust!

  • Nigdy nie próbuj wkładać palców, łyżek, długopisów ani innych przedmiotów do ust poszkodowanego – może to spowodować uraz jamy ustnej, zębów lub dłoni.

Obserwuj przebieg napadu

  • Zmierz czas trwania drgawek – to ważna informacja dla zespołu ratownictwa medycznego.
  • Zwróć uwagę, czy występują dodatkowe objawy (np. sinica, trudności z oddychaniem, uraz głowy, oddanie moczu/stolca).

Po ustąpieniu drgawek

  • Pozwól poszkodowanemu spokojnie dojść do siebie – może być zdezorientowany, senny. Zostań z nim do momentu odzyskania pełnej świadomości lub do przyjazdu pomocy.

 

4. UDAR MÓZGU

Udar mózgu to nagłe zaburzenie krążenia mózgowego, prowadzące do niedotlenienia i uszkodzenia tkanki nerwowej. Wyróżnia się dwa główne typy udaru: niedokrwienny (najczęstszy) i krwotoczny. Niezależnie od mechanizmu, udar stanowi stan zagrożenia życia, a czas odgrywa kluczową rolę – szybkie rozpoznanie objawów i natychmiastowe wezwanie pomocy mogą znacząco wpłynąć na rokowanie i ograniczyć trwałe następstwa neurologiczne. Objawy udaru mogą obejmować nagłą utratę przytomności, osłabienie lub niedowład jednej strony ciała, zaburzenia mowy, zawroty głowy, problemy z widzeniem czy asymetrię twarzy. Kluczowe znaczenie ma szybka reakcja świadka zdarzenia oraz właściwe zabezpieczenie poszkodowanego do momentu przybycia zespołu ratownictwa medycznego. To powiedzenie może ułatwić Ci zapamiętanie najważniejszych objawów:

“MASZ UDAR”

M- mowa zmieniona, trudności z rozumieniem/ mówieniem

A- asymetria twarzy- np. opadnięty kącik ust

S- słabsza ręka/ noga, zdrętwienie, osłabienie konczyny

Z-zaburzenia widzenia

 

U-UDAR!

D- Dzwoń natychmiast!

A- ambulans (999/112)

R-ratunek w szpitalu!

Wezwij pomoc – natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub 999

  • Poinformuj dyspozytora o podejrzeniu udaru.
  • Podaj dokładną lokalizację, wiek pacjenta, objawy i czas ich wystąpienia (to bardzo ważne dla kwalifikacji do leczenia trombolitycznego).

Nie podawaj nic do jedzenia ani picia

  • Osoba z udarem może mieć zaburzenia połykania – istnieje ryzyko zakrztuszenia lub zachłyśnięcia.

Nie podawaj leków

  • Nie wolno podawać aspiryny ani innych leków – jeśli udar jest krwotoczny, może to pogorszyć stan chorego. Leczenie powinno być prowadzone wyłącznie w warunkach szpitalnych.

Monitoruj stan chorego do przyjazdu ZRM

  • Obserwuj jego oddech, poziom świadomości, kontakt słowny.
  • Staraj się mówić spokojnie, nie zostawiaj chorego samego

 

5. ZADŁAWIENIE

Zadławienie to stan nagły, który może wystąpić w każdej chwili, szczególnie u małych dzieci, osób starszych oraz chorych na schorzenia przewlekłe. Jest to sytuacja, w której dochodzi do częściowego lub całkowitego zablokowania dróg oddechowych przez ciało obce, co uniemożliwia prawidłowy przepływ powietrza do płuc. Odpowiednia i szybka reakcja w przypadku zadławienia może uratować życie poszkodowanego. Postępowanie w takich przypadkach wymaga od ratowników medycznych oraz osób postronnych zarówno wiedzy teoretycznej, jak i umiejętności praktycznych, które pozwolą na skuteczne usunięcie przeszkody w drogach oddechowych.

Jeżeli poszkodowany jest nieprzytomny, rozpocznij natychmiast RKO i zadzwoń po pomoc!

Jeżeli osoba jest przytomna, jest w stanie kaszleć, zachęcaj ją do kaszlu i monitoruj stan.

Jeśli wystąpią takie objawy jak (oznaki wyczerpania, sinica, a kaszel będzie się stawał nieefektywny), poleć poszkodowanemu stanąć i pochylić się do przodu. Stań z boku i jedną ręką podtrzymuj jego klatkę piersiową, a drugą uderzaj w okolicę miedzyłopatkową (do 5 razy).

W razie nieskuteczności stań za chorym i uciskaj nadbrzusze do 5 razy. (tzw chwyt Heimlicha)

W razie nieskuteczności powtarzaj ww zabiegi na zmianę.

 

 

 

 

Bibliografia:

1.Ostre stany zagrożenia życia w chorobach wewnętrznych, Krystyn Sosada

2.ERC, PRC, Wytyczne resuscytacji 2021, red. wyd. pol. J. Andres, tłum. zbior., Kraków 2021

3 Interna Szczeklika 2024, red. P. Gajewski, Medycyna Praktyczna, Kraków 2024.