Jestem studentką kierunku lekarskiego na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. W swojej przyszłej pracy lekarskiej, którą chciałabym związać z otolaryngologią, chcę skupić się na edukacji prozdrowotnej, ponieważ jestem przekonana, że to właśnie ona buduje fundament świadomości zdrowotnej pacjentów. W wolnych chwilach maluję, sięgając po techniki tradycyjne, takie jak akwarela i pastele, a także po malarstwo cyfrowe. Chętnie odkrywam nowe pasje, a moim ostatnim wyborem stało się amatorskie ogrodnictwo.
Niedosłuch – cichy problem społeczny
Czym jest niedosłuch?
Pojęcie niedosłuchu jest szerokie i zawiera w swoim spektrum szereg jednostek chorobowych o różnych mechanizmach powstawania. Dokładna diagnostyka przyczyny zaburzeń słuchu pozwala na podjęcie leczenia, które z reguły poprawia jakość życia pacjentów. Diagnostyką taką zajmuje się lekarz audiolog lub lekarz laryngolog.
Szczególną uwagę należy zwrócić na aspekt społeczny niedosłuchu – dotknięci nim pacjenci nierzadko wycofują się z życia społecznego lub też nie uczestniczą w nim na tyle, ile by tego pragnęli. Częste dopytywanie się czy problemy ze zrozumieniem mowy w hałasie stanowią nie lada problem np. na rodzinnych spotkaniach, prowadząc do obniżonej satysfakcji z życia towarzyskiego. Natomiast niedosłuch występujący u dzieci może znacznie upośledzać rozwój mowy.
Wyróżniamy trzy typy niedosłuchów:
- Niedosłuch typu przewodzeniowego – polega najczęściej na zaburzonym „przenoszeniu” dźwięku na głębsze struktury odpowiedzialne za słuch. Dzieje się tak np. w przypadku wysiękowego zapalenia ucha środkowego – płyn gromadzi się w uchu środkowym, czyli za błoną bębenkową, blokując tym samym ruch błony oraz częściowo unieruchamiając kosteczki słuchowe. Podobny typ niedosłuchu występuje, gdy kosteczki słuchowe zostaną rozłączone np. na skutek urazu. Jedną z częstszych przyczyn jest również czop woskowinowy, który przesłania światło przewodu słuchowego zewnętrznego;
- Niedosłuch typu czuciowo-nerwowego – powstaje na skutek uszkodzenia komórek zmysłowych w uchu wewnętrznym. Niedosłuch ten może być naturalnym skutkiem starzenia się organizmu tzw. głuchota starcza (Presbyacusis), w której pogorszenie słuchu dotyczy głównie wysokich częstotliwości. Taki rodzaj niedosłuchu może również pojawić się na skutek urazu akustycznego lub epizodu nagłej głuchoty;
- Niedosłuch mieszany – mamy z nim do czynienia, gdy niedosłuch nosi znamiona zarówno typu przewodzeniowego oraz czuciowo-nerwowego.
Jak diagnozuje się niedosłuch?
Do oceny słuchu niezbędna jest audiometria tonalna– polega ona na podawaniu dźwięków w specjalnej do tego badania komorze. Rolą pacjenta jest wciskanie przycisku w momencie kiedy usłyszy dźwięk. Następnie technik wyrysowuje dla każdego ucha osobno dwie krzywe – krzywą kostną oraz krzywą powietrzną. Na podstawie takiego badania lekarz ocenia rodzaj i stopnień niedosłuchu i jest w stanie zaproponować odpowiednie leczenie np. aparaty słuchowe.
Audiometria tonalna jest jednak badaniem przeznaczonym dla dorosłych oraz starszych dzieci, ponieważ wymaga świadomej współpracy. Dla młodszych dzieci odpowiednim badaniem jest otoemisja, podczas której wynik zbierany jest bez udziału pacjenta. W przypadku niemożności wykonania otoemisji np. z powodu braku współpracy dziecka (otoemisja jest badaniem wrażliwym na ruch i gdy dziecko jest niespokojne podczas badania może być niediagnostyczna), zalecane jest badanie ABR progi we śnie fizjologicznym. Jest to nic innego jak badanie potencjałów słuchowych z pnia mózgu, które jest zupełnie nieinwazyjne – pacjent zasypia z elektrodami przypiętymi na głowie i podczas snu do ucha dziecka podawane są dźwięki, a elektrody zbierają informacje na temat potencjałów, które ten dźwięk wywołał.
Uzupełnieniem diagnostyki, zwłaszcza w ocenie stanu ucha środkowego, jest audiometria impedancyjna. Jest to badanie obiektywne, niewymagające aktywnej współpracy pacjenta, co czyni je nieocenionym narzędziem w diagnostyce małych dzieci. Głównym elementem tego badania jest tympanometria, która polega na ocenie ruchomości błony bębenkowej pod wpływem zmian ciśnienia w przewodzie słuchowym. Wynik badania, przedstawiony w postaci wykresu zwanego tympanogramem, pozwala lekarzowi precyzyjnie określić, czy za błoną bębenkową znajduje się płyn (jak w wysiękowym zapaleniu ucha), czy panuje tam nieprawidłowe podciśnienie świadczące o dysfunkcji trąbki słuchowej, a nawet czy nie doszło do przerwania ciągłości kosteczek słuchowych. Dzięki temu badanie to jest kluczowe w diagnozowaniu przyczyn niedosłuchu typu przewodzeniowego.
Metody leczenia niedosłuchu
Leczenie niedosłuchu jest silnie skorelowane z jego przyczyną i zawsze wymaga konsultacji z lekarzem audiologiem. W pacjentów, u których występuje wysiękowe zapalenie ucha środkowego, metodą leczenia niedosłuchu będzie usunięcie przyczyny wysięku np. usunięcie migdałka gardłowego lub zapobieganie gromadzenia się płynu poprzez drenaż wentylacyjny. Osłabienie słuchu wywołanego czopem woskowinowym z reguły wymaga jedynie oczyszczenia przewodu słuchowego zewnętrznego, po którym pacjenci odczuwają natychmiastową poprawę. Mimo wszystko nie należy wtedy odstępować od wykonania badań słuchu zwłaszcza jeśli nie odczuwamy polepszenia, dlatego że korek woskowinowy może pokrywać się z obecnością innej przyczyny niedosłuchu.
Szczególną sytuacją jest wystąpienie nagłego pogorszenia słuchu w wyniku epizodu nagłej głuchoty. Jest to jednostka chorobowa, w której obserwuje się ubytek słuchu o co najmniej 30dB w trzech kolejnych częstotliwościach narastający nie dłużej niż 3 dni. Choroba ma charakter najczęściej jednostronny. Przyczyny nie są do końca poznane, obserwuje się korelację wystąpienia nagłej głuchoty z takimi czynnikami jak: zaburzenia naczyniowe, infekcje wirusowe, tło autoimmunologiczne, obecność guza okolicy kąta mostowo-móżdżkowego. Do objawów współwystępujących zalicza się szumy uszne, uczucie pełności w uchu i bóle głowy. W przypadku występowania wyżej wymienionych objawów z nagłym pogorszeniem słuchu konieczna jest jak najszybsza wizyta u lekarza audiologa lub laryngologa, który zaordynuje leczenie, które opierające się na sterydoterapii i terapii w komorze hiperbarycznej.
Pacjenci z głuchotą starczą z reguły odnajdują korzyść w aparatach słuchowych, które odpowiednio dostosowane przynoszą znaczną poprawę rozumienia mowy i poprawiają komfort życia. Wymagana jest jednak motywacja i wytrwałość pacjenta do początkowego okresu – jego mózg „oduczył się” słyszeć pewne dźwięki i niezbędny jest czas by znów nauczył się je interpretować. Okres adaptacyjny może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Kluczem do sukcesu jest odpowiednie ustawienie aparatu oraz w razie potrzeby korekta u protetyka słuchu. Nie jest prawdą popularny mit o tym, że gdy użytkujemy aparaty to „rozleniwiamy komórki słuchowe” – stosowanie aparatów słuchowych powoduje stymulację komórek słuchowych i pobudza je do pracy.
Warto również wspomnieć, że dla pacjentów z głębokim niedosłuchem czuciowo-nerwowym, u których aparaty słuchowe nie są wystarczająco skuteczne, istnieją zaawansowane rozwiązania takie jak implanty słuchowe. Najczęściej stosowany implant ślimakowy omija uszkodzoną część ucha wewnętrznego i stymuluje bezpośrednio nerw słuchowy. Kwalifikacja do takiego rozwiązania wymaga szczegółowej diagnostyki, a sam proces leczenia obejmuje zabieg operacyjny oraz długotrwałą rehabilitację, podczas której pacjent uczy się interpretować dźwięki na nowo. Z kolei w niedosłuchach przewodzeniowych lub mieszanych, gdzie problem leży w uchu środkowym, skuteczne mogą być implanty na przewodnictwo kostne lub implanty ucha środkowego. Każde z tych rozwiązań wymaga starannej kwalifikacji przez zespół specjalistów i jest dobierane indywidualnie do potrzeb pacjenta.
Jakie objawy powinny skłonić nas do wizyty u lekarza:
· nagłe pogorszenie słuchu, z ew. towarzyszącym uczuciem pełności, szumami usznymi, bólem głowy
· pogorszenie słuchu występujące z zawrotami głowy
· pogorszenie rozumienia mowy w hałasie
· opóźniony rozwój mowy u dziecka, zwłaszcza jeśli obserwujesz, że Twoje dziecko nie reaguje na Twoje polecenia
· piski, szum uszny.
