Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że ich zęby i mięśnie żucia pracują nie tylko podczas jedzenia. W ciągu dnia, a często także w nocy, dochodzi do czynności, które nie mają żadnej fizjologicznej funkcji. To właśnie one nazywane są parafunkcjami. Choć mogą wydawać się niegroźne, w dłuższej perspektywie potrafią znacząco wpłynąć na zdrowie jamy ustnej, a nawet na ogólne samopoczucie.
Parafunkcje to wszelkie nawykowe lub nieświadome czynności wykonywane przez narząd żucia poza jego naturalną rolą, czyli żuciem, mówieniem i połykaniem. Szczególnie istotnym problemem jest bruksizm, czyli mimowolne zaciskanie lub zgrzytanie zębami, które najczęściej występuje w nocy. Wiele osób nie jest świadomych tego zjawiska – dowiaduje się o nim dopiero podczas wizyty u dentysty albo od bliskich.
Najczęstsze przykłady:
• zaciskanie zębów (tzw. „clenching”)
• zgrzytanie zębami (bruksizm)
• obgryzanie paznokci
• żucie gumy przez wiele godzin
• nagryzanie długopisów, ołówków
• przygryzanie policzków lub warg
Dlaczego dochodzi do parafunkcji?
Parafunkcje mają złożone przyczyny, a najważniejsze z nich to:
Czynniki psychiczne
• stres
• napięcie emocjonalne
• zaburzenia lękowe
To najczęstsza przyczyna – szczególnie u osób aktywnych zawodowo.
Czynniki zgryzowe
• nieprawidłowe ustawienie zębów
• zaburzenia zwarcia
Czynniki neurologiczne
• nadmierna aktywność mięśni
• zaburzenia kontroli ruchowej
Styl życia
• kofeina, alkohol
• brak snu
Jak parafunkcje wpływają na zdrowie?
Parafunkcje mogą prowadzić do przeciążenia całego układu stomatognatycznego (czyli zębów, mięśni i stawów).
1. Wpływ na zęby
Zęby są jednymi z pierwszych struktur, które odczuwają skutki parafunkcji.
- ścieranie szkliwa
- pęknięcia i złamania
- nadwrażliwość
- rozchwianie zębów
2. Wpływ na mięśnie
- napięcie mięśni żucia
- zmęczenie mięśni
- bóle twarzy
3. Wpływ na staw skroniowo-żuchwowy
- przeciążenia mogą prowadzić do zaburzeń czynnościowych układu ruchowego narządu żucia
- pojawiają się:
- trzaski w stawie
- ograniczenie otwierania ust
- ból w okolicy stawu
4. Objawy ogólne
- bóle głowy (często mylone z migreną)
- bóle karku i szyi
- uczucie „zmęczonej szczęki” rano
Dlaczego parafunkcje są groźne?
Najważniejszy problem polega na tym, że parafunkcje generują znacznie większe siły niż normalne żucie
- żucie → siły kontrolowane i krótkotrwałe
- parafunkcje → siły długotrwałe i niekontrolowane
To prowadzi do:
- przeciążenia stawów
- uszkodzeń tkanek
- przewlekłego bólu
Kiedy zgłosić się do specjalisty?
Najważniejsze jest jednak wczesne zauważenie problemu. Parafunkcje rozwijają się stopniowo i przez długi czas mogą nie dawać wyraźnych objawów. Dlatego tak ważne są regularne wizyty kontrolne u dentysty.
Zwróć uwagę na objawy:
- ścieranie zębów
- ból szczęki lub skroni
- trzaski w stawie
- trudności w otwieraniu ust
- poranne napięcie mięśni
Jeśli występują – warto skonsultować się ze stomatologiem lub specjalistą od zaburzeń narządu żucia.
Jak leczy się parafunkcje?
Leczenie zależy od przyczyny i może obejmować:
Szyny relaksacyjne (najczęściej) – chronią zęby oraz zmniejszają napięcie mięśni
Fizjoterapia – rozluźnianie mięśni oraz poprawa funkcji stawu
