Depresja to poważne zaburzenie nastroju, które może dotknąć każdego – dzieci, dorosłych i seniorów. Nie zawsze widać ją „na zewnątrz”, bo objawy bywają ukryte lub mylone ze zwykłym smutkiem czy z objawami innych chorób.
Czym jest depresja i czym różni się od chwilowego obniżenia nastroju?
Depresja to choroba, na którą wpływ mają czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne. W rozpoznaniu epizodu depresyjnego – bo tak właśnie określa się jednorazowe wystąpienie czasowego obniżenia nastroju – liczy się czas trwania i wpływ objawów na codzienne funkcjonowanie. Objawy utrzymujące się co najmniej 2 tygodnie i powodujące wyraźne upośledzenie aktywności sugerują depresję, a nie zwykły smutek. Kluczowa różnica to brak odczuwania przyjemności (anhedonia) i niemożność normalnego funkcjonowania. W smutku zwykle można wskazać konkretną przyczynę i sytuacje, które poprawiają samopoczucie, natomiast w depresji objawy nie ustępują mimo zmian zewnętrznych.
Najczęstsze objawy u dzieci, dorosłych i seniorów
Depresja nie zawsze wygląda tak samo. Objawy mogą różnić się w zależności od wieku.
U dzieci i młodzieży – obniżony nastrój lub drażliwość, utrata zainteresowań, zmniejszona energia, zaburzenia snu i apetytu, spadek wyników w nauce, wybuchy złości. U młodszych dzieci częściej widoczna jest drażliwość niż mówienie o smutku.
U dorosłych – obniżenie nastroju, brak odczuwania przyjemności (anhedonia), zmęczenie, zaburzenia snu i apetytu, spadek koncentracji, poczucie winy, myśli samobójcze, spowolnienie lub pobudzenie ruchowe – objawy muszą wpływać na codzienne życie i trwać co najmniej 2 tygodnie.
U seniorów – obraz depresji bywa nietypowy. Częste są skargi na objawy innych chorób (ból, zaburzenia snu, zmiany apetytu), apatia, wycofanie społeczne, zaburzenia pamięci i koncentracji (zaburzenia poznawcze), a obniżenie nastroju nie zawsze jest wyraźne. Depresję u osób starszych łatwo przeoczyć lub pomylić z objawami innych chorób czy z otępieniem.
Dlaczego wiele osób przez lata nie szuka pomocy?
Mimo że depresja jest chorobą, wiele osób zwleka z wizytą u specjalisty. Powodów jest wiele.Stygmatyzacja i błędne przekonania – ludzie myślą, że „to przejdzie”, że smutek w starszym wieku to norma albo boją się etykiety osób chorych psychicznie.Niedocenianie nasilenia objawów i lęk przed leczeniem – osoby chore boją się leków, nie wiedzą, gdzie szukać pomocy, albo uważają, że nikt im nie pomoże. To zwiększa opóźnienia w rozpoczęciu terapii.Brak rozpoznania u dzieci – u najmłodszych objawy bywają nietypowe (drażliwość, zaburzenia zachowania), co utrudnia wcześniejsze zgłoszenie się po pomoc i postawienie diagnozy.Objawy maskowane przez dolegliwości z innych narządów – szczególnie u seniorów i u niektórych dorosłych depresja manifestuje się dolegliwościami przypominającymi inne choroby, co prowadzi do leczenia objawów fizycznych zamiast rozpoznania depresji.
Dostępne metody leczenia i rola psychoterapii
Depresję można skutecznie leczyć! Plan terapii dobiera lekarz indywidualnie do potrzeb pacjenta. Najczęściej stosuje się psychoterapię, która pomaga zrozumieć źródła problemów, nauczyć się radzenia sobie z trudnymi emocjami i zmienić niekorzystne schematy myślenia, oraz leczenie farmakologiczne, gdy objawy przyjmują nasilenie od umiarkowanego do ciężkiego. U wielu osób najlepsze efekty przynosi połączenie obu powyższych metod. W leczeniu ważne jest również dbanie o sen, aktywność fizyczną, regularne posiłki oraz utrzymywanie kontaktów społecznych. Nie zastępują one leczenia, ale mogą wspierać proces zdrowienia. Nie należy samodzielnie odstawiać leków przeciwdepresyjnych, a każda zmiana leczenia powinna odbywać się pod kontrolą lekarza.
Jak wspierać bliską osobę chorującą na depresję oraz gdzie szukać pomocy?
Jak rozmawiać i wspierać bliską osobę? Po pierwsze, nie należy bagatelizować jej uczuć ani próbować „na siłę rozweselać”. Należy słuchać bez oceniania, proponować wspólne pójście do specjalisty i oferować pomoc w umówieniu wizyty. Ważna dla powodzenia leczenia jest również pomoc praktyczna, polegająca na pomocy w codziennych obowiązkach, wsparciu w utrzymywaniu kontaktów społecznych, towarzyszeniu na wizytach lekarskich i wspólnej edukacji o chorobie (psychoedukacja).
Gdzie szukać pomocy? To zależy od sytuacji i nasilenia objawów. Gdy objawy są lekkie lub umiarkowane, pomocy można szukać u lekarza rodzinnego, psychologa, psychoterapeuty oraz psychiatry. Ważną informacją jest to, że na wizytę u lekarza psychiatry nie jest konieczne skierowanie od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. W ciężkich przypadkach pomoc można uzyskać na oddziałach dziennych i stacjonarnych, a w nagłych sytuacjach (zagrożenie życia, myśli samobójcze) należy pilnie skontaktować się z pogotowiem ratunkowym lub zgłosić się do szpitalnego oddziału ratunkowego.
Depresja to często ukryta, lecz poważna choroba, która wymaga uwagi i leczenia. Wczesne rozpoznanie oraz właściwie dobrane podejście lecznicze (psychoterapia, leki, wsparcie środowiska) znacząco poprawiają szanse na wyzdrowienie. Jeśli podejrzewasz depresję u siebie lub bliskiej osoby, warto zgłosić się do specjalisty. Nie trzeba cierpieć w ciszy.
Bibliografia:
- Kompendium (red. Dominika Dudek, PZWL 2024)
- Psychofarmakologia kliniczna (red. Janusz Rybakowski, PZWL 2022)
- Tom 2 (red. Wanda Kawalec, Ryszard Grenda, Marek Kulus, PZWL 2024)
- Opieka nad osobami starszymi. Przewodnik dla zespołu terapeutycznego (red. Mateusz Cybulski, Elżbieta Krajewska-Kułak, PZWL 2016)
- https://www.termedia.pl/Journal/-147/pdf-45245-10
