Wiele chorób rozwija się przez lata, nie dając żadnych objawów. Nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, podwyższony cholesterol, a nawet niektóre nowotwory mogą przez długi czas pozostawać niezauważone. Kiedy pojawiają się pierwsze dolegliwości, choroba bywa już zaawansowana i wymaga bardziej intensywnego leczenia. Właśnie dlatego tak ważna jest profilaktyka. Regularne badania pozwalają wykryć nieprawidłowości na wczesnym etapie, często jeszcze przed wystąpieniem objawów. W wielu przypadkach umożliwia to całkowite wyleczenie lub znaczące ograniczenie ryzyka powikłań.

Czym są badania profilaktyczne?

Badania profilaktyczne to badania wykonywane u osób, które czują się zdrowe. Ich celem nie jest potwierdzenie choroby, ale wykrycie jej jak najwcześniej lub ocena czynników ryzyka.  Współczesna medycyna coraz większy nacisk kładzie właśnie na zapobieganie chorobom. Leczenie jest ważne, ale znacznie skuteczniejsze i mniej obciążające dla pacjenta jest niedopuszczenie do rozwoju schorzenia lub wykrycie go w początkowej fazie. Regularna kontrola stanu zdrowia pozwala także ocenić skuteczność prowadzonego stylu życia. Czasami niewielkie zmiany w diecie, aktywności fizycznej czy masie ciała mogą zapobiec rozwojowi poważnych chorób w przyszłości.

Jakie badania warto wykonywać?

Nie istnieje jeden zestaw badań odpowiedni dla wszystkich. Ich zakres zależy od wieku, płci, chorób przewlekłych, wywiadu rodzinnego i stylu życia. Są jednak badania, które większość dorosłych powinna wykonywać regularnie.

Raz w roku
Warto wykonać:

* morfologię krwi,
* badanie ogólne moczu,
* pomiar ciśnienia tętniczego,
* pomiar masy ciała i obwodu talii,
* oznaczenie stężenia glukozy (zgodnie z zaleceniami lekarza i czynnikami ryzyka),
* kontrolę stomatologiczną,
* ocenę znamion skóry oraz ogólny przegląd stanu zdrowia podczas wizyty u lekarza rodzinnego.

Choć częstotliwość niektórych badań laboratoryjnych zależy od wieku i czynników ryzyka, coroczna kontrola pozwala zauważyć niepokojące zmiany i porównać wyniki z poprzednimi latami.

Po 40. roku życia
Po czterdziestce wzrasta ryzyko chorób sercowo-naczyniowych oraz zaburzeń metabolicznych.

W tym wieku warto regularnie kontrolować:

* lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL i triglicerydy),
* stężenie glukozy lub hemoglobiny glikowanej (HbA1c) u osób z grup ryzyka,
* ciśnienie tętnicze,
* masę ciała i obwód talii.

Lekarz może również ocenić indywidualne ryzyko chorób serca i zaproponować dodatkowe badania.

Profilaktyka nowotworów

Badania przesiewowe należą do najważniejszych osiągnięć współczesnej medycyny. Pozwalają wykryć zmiany nowotworowe jeszcze przed pojawieniem się objawów lub na bardzo wczesnym etapie rozwoju.  Do najważniejszych należą:

U kobiet:

* cytologia i – zgodnie z aktualnymi zaleceniami – test HPV,
* mammografia wykonywana w odpowiednich grupach wiekowych,
* regularna samokontrola piersi, choć nie zastępuje ona badań obrazowych.

U kobiet i mężczyzn:

* badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego, które u osób z przeciętnym ryzykiem zwykle rozpoczyna się od 45. roku życia,
* u osób palących przez wiele lat lekarz może zalecić badania przesiewowe w kierunku raka płuca, jeśli spełnione są określone kryteria.

Osoby, u których w rodzinie występowały nowotwory, często wymagają wcześniejszego rozpoczęcia diagnostyki lub szerszego zakresu badań.

Nie zapominaj o zdrowiu jamy ustnej

Profilaktyka obejmuje również regularne wizyty u stomatologa. Próchnica, choroby przyzębia czy zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej często rozwijają się bez bólu. Tymczasem ich wczesne wykrycie pozwala uniknąć skomplikowanego leczenia. Podczas wizyty dentysta ocenia nie tylko stan zębów, ale również dziąseł, języka i błony śluzowej jamy ustnej. Dzięki temu możliwe jest szybkie wykrycie zmian przedrakowych lub nowotworowych.

Badania to nie wszystko

Nawet najlepsze badania profilaktyczne nie zastąpią zdrowego stylu życia. Regularna aktywność fizyczna, odpowiednia dieta, prawidłowa masa ciała, niepalenie tytoniu, ograniczenie alkoholu i odpowiednia ilość snu należą do najskuteczniejszych metod zapobiegania chorobom przewlekłym. Badania kontrolne pozwalają jednak sprawdzić, czy organizm funkcjonuje prawidłowo oraz czy nie pojawiły się pierwsze sygnały rozwijającej się choroby.